Euskal Konstituzioa

  • Published on
    14-Jun-2015

  • View
    1.355

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Euskadiko Euskal Lurralde Batuak edo Euskadiko Konstituzioa, Gipuzkoko EGI-Euzko Gaztedik egina.

Transcript

  • 1. 2012ko abenduaren 6an.1

2. 2 3. ATARIKOAEuskal Herria Europako herri guztien artean berezkonortasuna duen herria da, historia, gizarte eta kulturakoaparteko ondare baten gordailu, eta gaur egun bi estatutankokatutako hiru eremu juridiko-politiko ezberdinetangiltzatuko zazpi lurraldetan du bere leku geografikoa.Euskal Herriak, bere buruaren jabe izateko eskubideagauzatuz, Eusko Legebiltzarrean 1990eko otsailaren 15eangehiengo osoz onartu zen bezala, eta nazioarteanonetsitako herrien autodeterminazio eskubidearekin batetorriz, besteak beste, Eskubide Zibil eta PolitikoenNazioarteko Itunean eta Ekonomia, Gizarte eta KulturakoEskubideen Nazioarteko Itunean, konstituzio hau idazteaerabaki du.Historian modernotzat hartzen den lehen konstituzioa,1780ko Massachussetseko Commonwealthekoa da. JohnAdamsek idatzi zuen, AEBetako bigarren presidente,AEBetako independentzia deklarazioaren sinatzaileenartean hiltzen azkena eta Bizkaiko foruaren ikertzaile izanzena. Bere aburuz, Bizkaiko forua garai hartan bizirikzirauten Europako errepublikanismo demokratikoarenadibide zahar eta garbienetariko bat zen, A Defence of theConstitution of Government of the United States liburuandefendatu zuen bezala. Historiako lehen konstituziomoderno hartako atarikoan ondorengo printzipioa ezartzenda:3 4. Subjektu politikoa modu librean gehituko diren pertsoneksortuko dute: itun sozial bat da, subjektu politikoak herritarbakoitzarekin eta alderantziz, herritar bakoitzak subjektupolitikoarekin bere osotasunean adostuko duena,ongizatearen defentsarako legeak onartuko dituena.Ondorioz, pertsona guztien betebeharra da konstituziogobernua eratzea, legeak egiteko prozedura orekatuaizango duena eta era berean, legeon interpretazio zuzeneta objektiboa bermatuko duena.Euskal Herria beti egon da printzipio honi lotuta eta horrenadibide dugu Herrialde Historikoen oinarrian eraikia denforalitatea.Foralitatea da gure konstituzionalismodemokratiko horren espresio zuzena. Herrialde Historikoak,euskaldunok sorturiko errepublika demokratiko izan zirenbere osotasunean, botere legegile, exekutibo eta judizialakzituztelarik. Sistema honen oinarrian, herrien artekobazkundeak zeuden, edozein gehiegikeriari aurre egitekoasmozsortu zirenak. Era berean,elizateetaunibertsitateak, lurralde historikoarenegituraketarenoinarrian daude. Eta hauek denak, etxe ezberdinenasoziazio librearen bitartez eratu ziren, etxea baita gizakiagaratzen den lehen mailako instituzioa. Hau horrela,lurralde historikoakasoziaziolibreanoinarriturikofederalismo mailakatuaren bitartez eratu zirela argigeratzen da.Printzipio hau berresten da, ukitu modernoa gehituz,1793an Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako diputazioen artekokonferentziak instituzionalizatzea erabaki zenean. Pausuhauek euskal ilustrazioaren seme den irurac bat leloareneskutik etorri ziren eta euskal batzorde bat antolatzera iritsi 4 5. ziren 1860an. Historian lehenengo aldizeuskalkonfederazio moderno bat osatzeko saiakera izan zen eta1876an zorigaiztoko foruen galerarekin batera, berehorretan gelditu behar izan zuen.Ildo berdina jarraituz, printzipio berberetan errotuz, besteadibide bat aurki dezakegu, berriagoa hau oraindik: 1936koautonomia estatutua. 1933an lurralde historiko bakoitzekoherritarrek onetsia izan zen eta lehen aipaturiko idealilustratuei nazio kontzeptua erantsi zitzaion. Ondorioz,ilustrazioan egiten zen banakoaren defentsari, herri izaerakematen duen indarra gehitu zitzaion, estatuen asimilazioprozesuen aurrean justifikazio intelektual eta defentsa bateraikiz. Azken batean, Euskadiko gobernuaren sorrerabultzatu zuen prozesu honek hiru lurralde historikoetakobiztanleak ordezkatzeko asmoarekin.Azkenik, gaur egun dugun Gernikako estatutua tradizioberdinaren azken adibidea da. Beste behin ere, printzipioberdinetan erroturik dagoen paktu politikoa da eta hirulurralde historikoetako biztanleen babesa izan zuen.Lurralde historikoetako diputazioak berrezarri ziren,Euskadi izeneko subjektu politikoaren inguruan artikulatudirenak. Beste Herrialde Historikoei atea zabalik utzi zaie,inoiz subjektu politiko honekin bat egin nahiko baluteaukera emanez.Euskal Herriak bere etorkizunari buruz erabakitzeko dueneskubidea, egitura politiko desberdinetako herritarren hitzaerrespetatuz gauzatuko da. Hau da, egitura politikoadministratibo desberdinetan bizi diren euskaldunek,bakoitzak bere aldetik dute erabakitzeko eskubide horigauzatzeko aukera. Hau horrela, Euskal Autonomia 5 6. Erkidegoko, Nafarroako Foru Komunitateko eta Iparraldekoherritarren erabakia errespetatuko da.Horregatik, inspirazio iturri ditugun ideietan oinarriturik,eta Euskal Herriaren parte garen neurrian, EuskalAutonomia Erkidegoko herritarrok, itun berri bat hezurmamitzeko borondatea adierazten dugu. Horretarako, gurekonstituzio historikoen eguneratzearen alde egiten dugu,tradizio politikoari jarraipena emanez. Adostasun berrihonen subjektu politikoa modu librean gehituko direnpertsonek sortuko dute: itun sozial bat da, subjektupolitikoak herritar bakoitzarekin eta alderantziz, herritarbakoitzak subjektu politikoarekin bere osotasuneanadostuko duena, ongizatearen defentsarako legeakonartuko dituena. Ondorioz, pertsona guztien betebeharrada konstituzio gobernua eratzea, legeak egiteko prozeduraorekatua izango duena eta era berean, legeon interpretaziozuzen eta objektiboa bermatuko duena.Hau dena dela eta, Araba, Bizkaiaeta Gipuzkoakoherritarrok, ondorengoa berresten dugu: 6 7. 7 8. 8 9. I. TITULUAEuskadi federalarena, bere kideen eta erakundeena.9 10. 10 11. 1. Artikulua.- Euskadiko euskal lurralde batuakAraba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleak, Euskal Herrikopartaide bezala eta euren antolaketa eta erlazio politikoenmarkoa aske eta demokratikoki erabakitzeko eskubideagauzatuz, euskal erkidego libre batean eratzen dira, euskalnazioaren adierazpen eta autogobernu berme bezala.Gorputz politiko hori, Euskadiko Euskal Lurralde Batuak edoEuskadi izendapenarekin eratzen da.2. Artikulua.- Lurraldea1.- Erkidego amankomun batean elkartzeko eskubideaaintzatesten da Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi,Nafarroa, Nafarroa Beherea eta Zuberoako euskallurraldeei, behin lurralde horietako bakoitzeko biztanleekhorrela erabakitzen badute.2.- Euskadik Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako HerrialdeHistorikoen egungo mugak hartuko ditu, Konstituziohonetan jasotako xedapen iragangarria utzi gabe.3.- Euskadiri, beronen lurraldean osorik kokaturik daudeneskualdeak edo udalbarrutiak erants dakizkioke, baldintzahauek betez gero: a) Erasketa-eskabide hori Udalaren edo Udalen artekogehiengoak egitea. 11 12. b) Delakoudalbarruti edolurralde horietakobizilagunek berek hala erabakitzea, horretarakobereziki antolatuko den referendumaren bidez, etaaldez aurretik baimen guztiak bildurik eta bozkatudiren boto baliodunen gehiengoa aintzakotzatharturik. c) Eusko Legebiltzarrak gehiengo osoz onartzea.3. Artikulua.- Ikurrak1.- Euskadik nortasun nazionala ordezkatzen duten ikurpropioak edukiko ditu. Eusko Legebiltzarreko legez ikurpolitiko hauen erabilera arautuko da.2.- Euskadiko ezaugarria ikurrin bigurutzeduna da: aspaberde bat, gurutze zuri bat gainean eta hondo gorriazosatua. Orobat onartzen dira Euskadi osatzen dutenHerrialde Historikoetako banderak eta ezaugarriak3.- Eusko Legebiltzarrari dagokio Euskadiko hizkuntzaarauak onartzea. Halaber, Herrialde Historiko bakoitzekoforu erakundeei dagokie Herrialde horretarako hizkuntzalegean aldaketak onartzea.4. Artikulua.- Erakundeak eta HiriburuaEuskadikoerakundeenegoitzareneta estatuarenhiriburuaren aukeraketa, Eusko Legebiltzarreko lege batenbitartez erabakiko dira, Euskadiko lurralde barruankokatuak izango direlarik.12 13. 5. Artikulua.- Euskal herritartasuna1.- Euskal herritartasuna dagokie Euskadiko lurraldekoedozein udaletan egoitza administratiboa duten guztiei.Euskal biztanle guztiek, inolako bereizkeriarik gabe,Konstituzio honek jasotzen dituen eskubide eta betebeharguztiak eskuragai izango dituzte.2.- Euskal herritartasunaren eskuratzea, kontserbazioa etagaltzea, Eusko Legebiltzarreko lege baten bitartez arautukoda.3.- Inor ez da baztertua izango herritartasunagatik eztahau erantzia izango.4.- Atzerrian bizi direnek eta gauza bera haien ondokoekhala eskatzen baldin badute, Euskadin bizi diren egoiliarrekdituzten eskubide berberak izango dituzte, baldin etahorien azken egoitza administratiboa Euskadin izan bada.6. Artikulua.- Euskara1.- Euskara, Euskal Herritarren hizkuntza propioa etaEuskal Herri osoaren ondarea, hizkuntza ofiziala izango daEuskadin, eta bertako biztanle guztiek dute hizkuntzajakiteko eta erabiltzeko eskubidea.Gaztelania eta Frantsesa ere ofizialak izango dira hitzegiten diren erregioetan, bertako komunitate eta eurenarauen arabera. 13 14. 2.- Euskal erakundeek, aniztasun soziolinguistikoa kontutanhartuz, hizkuntza guztien erabilera bermatuko dute, eurenofizialtasuna arautuz, eta haien ezagutza ziurtatzeko behardiren neurri eta baliabideak bideratu eta arautuko dituzte.3.- Inor ere ezin izango da hizkuntza dela-eta diskriminatu.Beraz, euskal herritar guztien hizkuntza eskubideakerrespetatuko dira.4.- Euskarari dagokionean, Euskaltzaindia da instituzioaholku emaile ofiziala. 14 15. II. TITULUAEuskal HerritarrenOinarrizko Eskubideak.15 16. 16 17. 7. Artikulua.- Berdintasuna eta bereizkeriarik eza.1.- Ez da Euskadin inolako bereizketarik burutuko.Euskaldunak legearen arabera berdinak dira.2.- Euskal Herritarren oinarrizko eskubide eta betebeharrenerabilera egokia bermaturik dago, inolako bereizketarikgabe. Legeriak, bereziki gutxiengo ideologikoen eskubideakgaratu, zaindu eta bermatuko ditu.8. Artikulua.- Gizoneta emakumeen arteko berdintasuna.1.- Gizon eta emakumeen arteko berdintasuna bermaturikdago.2.- Legeriak, gizon eta emakumeek euren eskubideakberdintasunean erabili ahal izatea bermatuko du, eta kargupublikoetara berdintasunean heldu ahal izatea bultzatuko.3.- Erakundeeta administrazio publikoak sexuezberdinetako pertsonez osaturik egongo dira.4.- Legeak antolatuko du estatu, lurralde eta udal mailakoerakundeetan sexu ezberdinetako pertsonen presentzia.17 18. 9. Artikulua.- Duintasunez bizitzeko eskubidea.Norbanako orok giza duintasunez bizitzeko eskubidea du.Honen barruan ulertuko dira:1.- Lanerako eskubidea eta jarduera profesional bathautatzeko eskubidea, lan maila egonkor eta ahalik etajasoena, lan baldintza eta soldata egoki, informazioeskubidea, kontsultaeta negoziazio kolektiborakoeskubidea bermatzea helburu dituen lan politika orokorbaten esparruan.2.- Gizarte segurantzarako eskubidea, osasunarenbabeserako eskubidea eta gizarte laguntza, medikulaguntza eta laguntza juridikorako eskubidea.3.- Etxebizitza duin baterako eskubidea.4.- Ingurugiro osasungarriaren babeserako eskubidea.5.- Giza garapen eta garapen kulturalerako eskubidea.Haur guztiek euren osotasun moral, fisiko, psikiko etasexuala errespetatzeko eskubidea dute.10. Artikulua.- Epai babeserako eskubidea.1.- Gizabanako guztiek eskubidea dute, beraiei dagozkieneskubide eta interes legitimoak egikaritzean, epaile eta 18 19. auzitegien babes eragingarria lortzeko, eta ezin daitekeinoiz ere babes-gabeziarik gerta.2.- Halaber, guztiek dute eskubidea, legeak lehendikizendaturiko epaile arrunta izateko, abokatuaren defentsaeta laguntza izateko, haien aurkako akusazioarenargibideak jasotzeko, jendaurreko prozesua bidegabekoatzerapenik gabe eta berme guztiekin burutzeko, eurenburuen babeserako egoki diren frogabideak erabiltzeko,beren buruen aurka adierazpenik ez egiteko, errudun direlaez aitortzeko, eta errugabetasun-presuntzioa izateko.3.- Ezingo da legeak ezarritakoaz gain beste inolakozigorrik ezarri.11. Artikulua.- Jarraipen eta tratu krudel, anker edoapalesgarrien debekua.1.- Ezingo da inor jarraitua izan,legeak ezarritakokasuetan eta moduan baino.2.- Delitu goriaren kasuaz haratago, ezingo da inoratxilotua izan epailearen ebazpen motibatu bidez ez bada,zeina atxilotze unean jakinaraziko den, edo beranduenatxilotzea burutu eta hurrengo 24 orduetan.3.- Tortura eta bestelako tratukrudel, anker edoapalesgarriak debekaturik daude.Heriotza zibila debekaturik dago eta ezingo da berrezarri. 19 20. 12. Artikulua.- Jabetza pribaturako eskubidea.1.- Inori ez zaio bere ondasun eta eskubiderik kenduko,onura publikoko edo gizarte-intereseko arrazoi justifikaturikizan ezean, betiere legeetan xedatutakoaren arabera.2.- Ezingo da ondasunak konfiskatzeko zigorrik ezarri.13. Artikulua.- Askatasun ideologiko, filosofiko etakultu askatasuna.1.- Iritzi askatasuna eta adierazpen askatasuna bermaturikdaude. Eskubide honek norbanakoaren iritzi, kultu etaeuren jarduera publikoengatik ez gogait eragitekoeskubidea, eta edozein adierazpen modu erabiliznorberaren iritzi pertsonalak helaraztea aurreikusten ditu.2.- Inor ez da inolako kultuzko ekitaldietan parte hartzerabehartua izango, ez eta jaiegunak betetzera ere.3.- Estatuak ezingo du kultu arduradunen izendatze etakargu hartzean parte hartu, aldi berean, ezingo die eurengoragokoekin erlazionatzea eta euren idatziak aurkezteadebekatu. Estatuak ezingo du inolako kultu edo erlijiorikekonomikoki finantzatu.4.- Ezkontza zibilak edozein ezkontza bedeinkapenlehenetsi beharko du, legeak ezarritako salbuespenetanizan ezik. 20 21. 14. Artikulua.-Bizitzapribatueta norberarenintimitaterako eskubidea.1.- Norberak bizitza pribatu eta familia bizitzarenerrespeturako eskubidea du, legeak ezarritako supostu etabaldintzak betetzean salbu.2.- Korrespondentzia sekretua bortxa ezina da.Legeak ezarriko du zeintzuk izango diren gutun bidezbidalitakokorrespondentziasekretuabortxatzearenarduradunak.3.- Etxebizitza bortxa ezina da, ezingo dira etxeetansarrerak egin, legeak ezarritako kasu eta baldintzak betezbaino, beti ere, epai gainbegiraketa pean.15. Artikulua.- Hezkuntza eskubidea.1.- Pertsona orok du oinarrizko eskubideak errespetatuzheziketa jasotzeko eskubidea. Heziketarako sarbideaderrigorrezko hezkuntzaren amaiera arte bermaturikegongo da.2.- Gurasoen hautaketa askatasuna bermatzen da.Botere publikoek antolaturiko ikastetxeek derrigorrezkoheziketaren amaiera arte onarturiko erlijio edo moral ezkonfesionalaren artean hautatzeko eskubidea eskainikodute.21 22. 3.- Heziketak gizapertsonalitateaeta oinarrizkoeskubideen errespetua garatzea izango du helburu, taldeetniko eta erlijiosoen arteko ulermena, bakea etatolerantzia eta laguntasuna bultzatuko du.16. Artikulua.- Prentsa askatasuna.Prentsa askea da, ezingo da inolako zentsurarik ezarri.Ezingo da idazle, editore eta inprimalariei inolakofidantzarik ezarri.17. Artikulua.- Biltzeko eta elkartzeko eskubidea.1.- Euskal Herritar orok izango du modu baketsuan etaarma barik biltzeko eskubidea, berau erregulatuko duenlegeria errespetatuz, beti ere, inolako aurretiazko baimenbeharrik gabe.Aire librean ospaturiko bilerei ez zaie aurreko xedapeneanaipaturiko aplikatuko, ordena publikoko arauak errespetatubeharko dituztelarik.2.- Euskal Herritarrek elkartzeko eskubidea izango dute.Ezingo da eskubide hau inolako aurretiazko neurri bidezmugatu.3.- Guztiek dute askatasunez sin...